Nếu bạn để ý, trên AppGiaiTri không có chỗ nào dùng cái tên mà ai cũng quen gọi cho loại sản phẩm này. Chúng tôi viết “ứng dụng giải trí”, “lượt”, “trận”, “người chơi”. Đây không phải chuyện chữ nghĩa cho sang. Nó là một quyết định có ngày tháng cụ thể, kéo theo việc sửa lại gần như toàn bộ chữ hiển thị, và nó đi liền với một danh sách những thứ chúng tôi cam kết không làm. Bài này kể lại quyết định đó, kể cả chỗ chúng tôi làm chưa sạch.
Lúc đầu, chúng tôi cũng gọi như mọi người
Thỏ Dâu, ứng dụng nhập vai cho bé, ra đời trước cả khu chợ. Những bản đầu của nó dùng cách gọi quen thuộc ở mọi chỗ: tiêu đề trang, mô tả, lời giới thiệu, cả trong chữ hiện trên màn hình. Không ai nghĩ nhiều về nó, vì đó là cách cả thị trường đang gọi.
Rồi chúng tôi đọc lại sản phẩm của mình bằng con mắt của một phụ huynh lần đầu nghe tới AppGiaiTri. Cái tên quen thuộc ấy, trong đầu nhiều phụ huynh Việt Nam, đi kèm một loạt hình ảnh: con thức khuya, nạp thẻ, hộp quà ngẫu nhiên, vòng quay, những bảng thông báo “chỉ còn hôm nay”. Phần lớn những hình ảnh đó không có trong sản phẩm của chúng tôi, nhưng cái tên kéo chúng tới trước khi người ta kịp mở ứng dụng ra xem. Ở Việt Nam, loại sản phẩm mang cái tên đó còn được quản lý theo một khung riêng. Chúng tôi muốn tên gọi mô tả đúng thứ mình làm, không mượn một cái nhãn mà ai đọc cũng hiểu theo một nghĩa khác.
Ngày đổi tên, và những gì phải sửa theo
Việc đổi được làm vào một ngày cuối tháng Chín, trên Thỏ Dâu — và chỉ khoảng mười lăm phút sau, dòng mã đầu tiên của khu chợ AppGiaiTri được ghi lại. Nhờ thứ tự may mắn đó, năm ứng dụng còn lại sinh ra đã mang cách gọi mới. Riêng với Thỏ Dâu, danh sách việc dài hơn chúng tôi tưởng:
- Chữ hiển thị rải khắp các cảnh, bảng chọn, thư kể chuyện, phần dành cho ba mẹ và studio quay phim — gần hai mươi tệp mã.
- Thông tin cho máy tìm kiếm. Mỗi trang ứng dụng khai báo với máy tìm kiếm nó là loại sản phẩm gì. Chúng tôi khai là ứng dụng giải trí, không dùng loại khai báo mặc định mà phần lớn sản phẩm cùng kiểu vẫn dùng.
- Tệp mô tả để thêm vào màn hình chính, nơi điện thoại đọc tên và mô tả ngắn của ứng dụng.
- Quy tắc chung cho mọi thứ làm sau đó: không dùng cái tên cũ ở bất kỳ đâu người dùng nhìn thấy — giao diện, trang giới thiệu, bài viết, kể cả thẻ phân loại.
Chỗ chúng tôi chưa làm sạch
Thành thật: trong mã nguồn, cái tên cũ vẫn còn. Dòng chú thích đầu tiên của phần lõi dùng chung vẫn mô tả nó là lõi cho năm sản phẩm theo cách gọi cũ; tài liệu kỹ thuật nội bộ của Thỏ Dâu cũng vậy. Người dùng không bao giờ thấy những dòng này, nên chúng tôi ưu tiên sửa chữ hiển thị trước. Nhưng một quyết định chỉ áp ở bề mặt thì dễ trôi: người viết mã mới nhìn chú thích cũ, rồi vô tình mang chữ cũ trở lại giao diện. Vì vậy chúng tôi thêm một bước tự động dò chữ cấm trước mỗi lần đăng bài, và sẽ dọn dần phần chú thích trong mã.
Đổi tên thì dễ. Cái khó là sống đúng với cái tên
Nếu chỉ đổi chữ mà giữ nguyên cơ chế, đó là đánh bóng bao bì. Nên cùng với tên gọi, chúng tôi viết ra một danh sách cam kết, và áp nó cho mọi ứng dụng — kể cả những ứng dụng chưa làm:
| Cam kết | Nghĩa là trong ứng dụng không có |
|---|---|
| Không hộp ngẫu nhiên, không vòng quay | Không có thứ gì bạn trả tiền hay trả công sức mà không biết trước mình nhận được gì |
| Không bán thứ ảnh hưởng thắng thua | Không mua được xe nhanh hơn, vợt mạnh hơn, giáp dày hơn |
| Bảng xếp hạng công bằng | Lượt có bật hỗ trợ điều khiển không được xếp hạng; thử thách ngày dùng cùng một bộ đề cho mọi người |
| Ứng dụng cho bé không điểm số, không xếp hạng, không quảng cáo | Thỏ Dâu không chấm điểm, không so bé với ai, không chat, không mua bán |
Vì sao hộp ngẫu nhiên đứng đầu? Vì nó là cơ chế giữ chân mạnh nhất và cũng khó thấy nhất. Cái hấp dẫn của hộp ngẫu nhiên không nằm ở món đồ bên trong, mà ở khoảnh khắc chờ mở. Khoảnh khắc đó có thể lặp lại vô hạn, và người dễ bị cuốn nhất thường là người ít có khả năng tự dừng nhất — trẻ em, và người lớn lúc mệt mỏi. Một sản phẩm muốn được phụ huynh tin tưởng không thể vừa nói “lành mạnh” vừa đặt cơ chế đó vào.
Chuyện tủ đồ của Thỏ Dâu: khi “mở khoá” cũng là một cái sai
Cam kết không chỉ là không bán gì. Chúng tôi còn phải hỏi: cơ chế nào đang làm bé khó chịu, dù không dính tới tiền?
Trong Thỏ Dâu, tủ đồ của bé thỏ có mười lăm bộ trang phục. Bản đầu, một số bộ bị khoá, phải làm xong một việc ở một nơi cụ thể mới mở — nhặt đủ vỏ sò ngoài đảo thì được váy cầu vồng, đi tiệc ngoài trời thì được váy tiệc, ghé cửa hàng thời trang thì có thêm vài bộ. Với người lớn, đây là thiết kế quen thuộc: phần thưởng cho sự khám phá. Không có gì phải trả tiền.
Nhưng bé bốn, năm tuổi không hiểu “khoá” nghĩa là gì, càng không đọc được lời gợi ý để biết cách mở. Bé chỉ thấy chiếc váy đẹp nằm đó mà chạm không được. Phản hồi gửi về rất gọn: bé không biết cách mở khoá. Cơ chế mà chúng tôi nghĩ là “động lực khám phá” thực ra là một cánh cửa đóng trước mặt đứa trẻ.
Chúng tôi sửa bằng cách đơn giản nhất: từ phiên bản đó, mở ứng dụng là toàn bộ tủ đồ mở sẵn. Dòng chữ “mở khoá váy mới!” sau khi làm xong việc cũng được bỏ, vì không còn gì để mở. Việc khám phá vẫn còn đó — nhặt vỏ sò vẫn ra cầu vồng — nhưng không còn là điều kiện để được mặc chiếc váy mình thích.
Bài học: một cơ chế không liên quan tới tiền vẫn có thể là một cơ chế gây ức chế. Với trẻ nhỏ, câu hỏi đúng không phải “có công bằng không?” mà là “bé có hiểu không?”.
Những gì chưa có, và chúng tôi không giả vờ là đã có
Trang AppGiaiTri Plus hiện ghi “sắp mở bán”, vì cổng thanh toán chưa được kết nối. Khi mở bán, giá và điều khoản sẽ ghi rõ trên trang trước khi ai trả tiền. Nội dung Plus đã được viết sẵn và chỉ gồm những thứ làm đẹp và tiện hơn: bỏ quảng cáo thông thường, trang phục theo mùa, khung hồ sơ, đồng bộ tiến độ nhiều máy. Không có gì giúp thắng dễ hơn.
Quảng cáo cũng chưa chạy. Khi có, loại duy nhất người dùng chủ động bấm xem để nhận thưởng sẽ luôn là lựa chọn, không bao giờ bắt buộc, và không bao giờ xuất hiện trong Thỏ Dâu.
Chúng tôi ghi rõ những điều này vì một lý do: cam kết viết ra khi chưa có doanh thu thì dễ. Cam kết giữ được khi đã có doanh thu mới là cam kết thật. Viết công khai từ bây giờ là cách chúng tôi tự trói tay mình.
Tóm lại, cái tên nói gì
“Ứng dụng giải trí” là một cái tên khiêm tốn. Nó không hứa thế giới rộng lớn hay phần thưởng khổng lồ. Nó hứa đúng một điều: bạn mở ra để vui một lúc, rồi tắt đi mà không bị níu lại. Những gì nằm trong Giao Đấu, Chiến Đấu hay Thỏ Dâu đều phải sống được với lời hứa đó. Chỗ nào chưa, chúng tôi sẽ sửa — và kể lại ở đây.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao AppGiaiTri gọi sản phẩm là ứng dụng giải trí?
Vì tên gọi quen thuộc của thể loại này gợi tới những cơ chế như nạp thẻ, hộp quà ngẫu nhiên, vòng quay mà AppGiaiTri không dùng. Chúng tôi muốn tên gọi mô tả đúng sản phẩm: mở ra vui một lúc, tắt đi không bị níu kéo.
Hộp quà ngẫu nhiên có hại gì cho người dùng?
Sức hút của hộp ngẫu nhiên nằm ở khoảnh khắc chờ mở, và khoảnh khắc đó có thể lặp lại vô hạn. Người dễ bị cuốn nhất thường là trẻ em hoặc người đang mệt mỏi, ít khả năng tự dừng. Vì vậy AppGiaiTri không có hộp ngẫu nhiên hay vòng quay.
AppGiaiTri có bán vật phẩm giúp thắng dễ hơn không?
Không. Không mua được xe nhanh hơn, vợt mạnh hơn hay giáp dày hơn. Gói Plus khi mở bán chỉ gồm những thứ làm đẹp và tiện hơn như trang phục theo mùa, khung hồ sơ, đồng bộ tiến độ nhiều máy.
Gói AppGiaiTri Plus đã mua được chưa?
Chưa. Trang Plus đang ghi sắp mở bán vì cổng thanh toán chưa kết nối. Khi mở bán, giá và điều khoản sẽ được ghi rõ trên trang trước khi bạn trả tiền.
Vì sao trang phục trong Thỏ Dâu đều mở sẵn?
Bản đầu có vài bộ bị khoá, phải làm xong một việc mới mở, nhưng bé nhỏ không hiểu khoá là gì và không biết cách mở. Vì vậy giờ mở ứng dụng là toàn bộ tủ đồ mở sẵn; việc khám phá vẫn còn nhưng không còn là điều kiện.
Thỏ Dâu có quảng cáo hay mua bán trong ứng dụng không?
Không. Thỏ Dâu không có quảng cáo, không chat, không mua bán, không điểm số và không bảng xếp hạng. Đây là cam kết riêng cho ứng dụng dành cho bé từ 4 đến 8 tuổi.
