Xem tennis lần đầu, gần như ai cũng vấp ở cùng một chỗ: bình luận viên nói “ba mươi – bốn mươi”, rồi “đều”, rồi “lợi thế”, rồi bảng điểm ghi 6–4, 3–6, 7–6 mà không hiểu con số nào là cái gì. Cách tính điểm tennis trông rối vì nó có bốn tầng lồng vào nhau, và tầng thấp nhất lại đếm bằng những con số kỳ quặc. Bài này gỡ từng tầng, rồi chỉ ra điều thú vị nhất mà người mới ít để ý: không phải điểm nào trong tennis cũng nặng như nhau.
Bốn tầng: điểm, ván, séc, trận
- Điểm: thắng một pha bóng là được một điểm.
- Ván: gom đủ điểm theo cách đếm 15 – 30 – 40 thì thắng một ván. Suốt một ván, chỉ một người giao bóng.
- Séc: thắng 6 ván, cách đối thủ ít nhất 2 ván, thì thắng một séc.
- Trận: thắng 2 trong 3 séc (phần lớn giải), hoặc 3 trong 5 séc (đơn nam ở bốn giải lớn nhất năm).
Bảng điểm “6–4, 3–6, 7–6” nghĩa là trận ba séc: séc đầu người thứ nhất thắng 6 ván, người kia 4; séc hai ngược lại; séc ba kết thúc 7–6 — tức là phải phân định bằng loạt tie-break, sẽ nói ở dưới.
Trong một ván: 15, 30, 40 và “love”
Trong một ván, điểm không đếm 1, 2, 3 mà đếm:
| Số pha đã thắng | Gọi là |
|---|---|
| 0 | 0 (tiếng Anh gọi là “love”) |
| 1 | 15 |
| 2 | 30 |
| 3 | 40 |
| 4 | Thắng ván — nếu đang dẫn cách ít nhất 2 điểm |
Quy ước quan trọng khi đọc: điểm của người giao bóng luôn đọc trước. “15 – 40” nghĩa là người giao đang thua, còn một điểm nữa là mất ván. Người mới hay đọc theo thứ tự trái – phải trên màn hình tivi và hiểu ngược hẳn tình thế.
Vì sao là 15, 30, 40? Thật ra không ai chắc. Giả thuyết hay được nhắc là ngày xưa điểm được đánh dấu trên một mặt đồng hồ chia bốn phần — 15, 30, 45 — rồi 45 bị đọc gọn thành 40. Không có tài liệu nào xác nhận dứt khoát, nên cứ coi đó là một cách gọi tên truyền thống, đừng cố tìm quy luật số học.
Deuce và lợi thế: vì sao một ván có thể kéo dài mãi
Khi cả hai cùng có 40 — mỗi người đã thắng 3 pha — tỉ số gọi là đều (tiếng Anh “deuce”). Từ đây phải thắng liên tiếp 2 điểm mới xong ván:
- Thắng điểm kế tiếp: bạn có lợi thế. Thắng thêm một điểm nữa là thắng ván.
- Đang có lợi thế mà thua điểm: quay về đều.
Về lý thuyết, một ván có thể đều – lợi thế – đều mãi không dứt. Ván mười mấy lần “đều” là chuyện có thật ở giải chuyên nghiệp.
Một điều dân chơi lâu năm nhận ra: 30–30 về bản chất giống hệt đều, và 40–30 giống hệt lợi thế. Cả hai đều cần đúng hai điểm liên tiếp nữa để thắng, và mất một điểm thì về thế cân bằng. Tên gọi khác nhau, nhưng áp lực như nhau.
Ở nội dung đánh đôi của các giải chuyên nghiệp lớn, người ta dùng lối không lợi thế: tới 40–40 thì đánh đúng một điểm quyết định, bên nhận bóng được chọn người đứng đỡ giao. Mục đích là rút ngắn thời gian trận.
Séc và tie-break
Người thắng 6 ván trước và cách 2 ván thì thắng séc: 6–0, 6–1… 6–4. Nếu tới 5–5 thì phải đánh tới 7–5. Tới 6–6, thay vì đánh tiếp không hồi kết, hai bên chơi một loạt tie-break (loạt phân định):
- Điểm đếm bình thường: 1, 2, 3… không còn 15 – 30 – 40.
- Ai tới 7 điểm trước và cách 2 thì thắng loạt tie-break, và séc được ghi là 7–6.
- Người tới lượt giao giao điểm đầu tiên. Sau đó cứ mỗi 2 điểm đổi người giao.
- Cứ mỗi 6 điểm đổi bên sân, để không ai được hưởng lợi gió hay nắng quá lâu.
- Người giao điểm đầu tiên của loạt tie-break sẽ nhận giao ở ván đầu của séc tiếp theo.
Séc quyết định có một ngoại lệ đáng biết: từ năm 2022, bốn giải lớn nhất năm (Úc Mở rộng, Pháp Mở rộng, Wimbledon, Mỹ Mở rộng) thống nhất rằng séc cuối tới 6–6 thì đánh tie-break tới 10 điểm, cách 2. Trước đó mỗi giải một kiểu, và đã có những séc cuối kéo dài tới hàng chục ván.
Còn ở đánh đôi của nhiều giải, khi mỗi bên thắng một séc, séc thứ ba được thay bằng một loạt tie-break tới 10 điểm — gọn và kịch tính.
Giao bóng và đổi sân — hai luật đi kèm điểm số
- Hai lần giao. Quả giao đầu hỏng thì được giao lại lần hai. Hỏng cả hai là lỗi giao kép, mất điểm. Bóng giao chạm lưới rồi rơi đúng ô thì giao lại lần đó, không tính lỗi.
- Giao chéo, đổi ô theo điểm. Điểm đầu mỗi ván giao từ nửa sân bên phải sang ô chéo, điểm sau từ bên trái, cứ thế luân phiên.
- Đổi sân sau các ván lẻ: sau ván thứ 1, 3, 5… của mỗi séc. Vì vậy người xem thấy hai tay vợt ngồi nghỉ bên ghế sau từng hai ván một.
Điều người mới ít để ý: không phải điểm nào cũng nặng như nhau
Ở tennis chuyên nghiệp, người giao bóng có lợi thế rất lớn — họ quyết định tốc độ, hướng, xoáy của quả bóng đầu tiên. Vì vậy phần lớn các ván thuộc về người giao. Hệ quả:
- Thắng ván khi đối thủ giao — gọi là bẻ giao — mới là thứ tạo cách biệt. Một séc 6–4 thường chỉ khác nhau đúng một lần bẻ giao.
- Điểm bẻ giao (khi người nhận chỉ cần một điểm nữa để thắng ván của đối thủ, như 30–40 hay lợi thế cho bên nhận) là những điểm nặng nhất trận. Bình luận viên đếm “có mấy điểm bẻ giao, cứu được mấy” là vì vậy.
- Có thể thắng ít điểm hơn mà vẫn thắng trận. Vì điểm được gom theo ván và séc, người thắng những điểm quan trọng có thể thắng dù tổng số pha thắng ít hơn đối thủ. Đây là điều khiến tennis kịch tính: thua nhiều pha vẫn có thể lật ngược ở vài pha then chốt.
Một trận tennis trên màn hình được tính thế nào
Trong Giao Đấu, trận tennis không đếm 15 – 30 – 40 mà đếm thẳng 1, 2, 3: trận nhanh chạm 7 điểm, cách 2, tối đa 11; ở Đấu cúp mỗi trận chạm 5. Người giao đổi sau mỗi 2 điểm. Nói cách khác, mỗi trận trong ứng dụng về bản chất là một loạt tie-break — phần căng thẳng nhất của một séc tennis thật, gói lại trong vài phút.
Những luật còn lại được giữ nguyên tinh thần: giao bóng có hai lần, lỗi giao kép mất điểm, và có ba mặt sân với cách nảy khác nhau — đất nện nảy cao và chậm nhất, cỏ nảy thấp và trượt nhanh nhất, sân cứng ở giữa. Nếu bạn đã quen “đếm tie-break” trong ứng dụng, lần tới xem một trận thật, chỉ cần học thêm cách đếm của một ván là đọc được bảng điểm.
Tóm tắt nhanh để nhớ
- Điểm trong ván: 0 – 15 – 30 – 40 – thắng; điểm người giao đọc trước.
- 40–40 là đều; phải thắng 2 điểm liên tiếp.
- Séc: 6 ván, cách 2; 6–6 thì tie-break tới 7, cách 2.
- Séc cuối ở bốn giải lớn: 6–6 thì tie-break tới 10.
- Bẻ giao là thứ quyết định séc; điểm bẻ giao là điểm nặng nhất.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao tennis tính điểm 15, 30, 40?
Không có lời giải thích nào được xác nhận chắc chắn. Giả thuyết phổ biến là điểm từng được đánh dấu trên mặt đồng hồ chia bốn phần 15, 30, 45, rồi 45 được đọc gọn thành 40. Ngày nay đó chỉ là cách gọi truyền thống cho điểm thứ nhất, thứ hai và thứ ba trong một ván.
Deuce trong tennis là gì?
Deuce, tiếng Việt gọi là “đều”, là khi cả hai người cùng có 40 điểm trong một ván. Từ đó phải thắng hai điểm liên tiếp mới thắng ván: điểm đầu cho “lợi thế”, điểm thứ hai kết thúc ván. Mất điểm khi đang có lợi thế thì quay về đều.
Tie-break trong tennis tính thế nào?
Khi séc tới 6–6, hai bên đánh loạt tie-break đếm điểm 1, 2, 3, ai tới 7 trước và cách 2 thì thắng, séc ghi 7–6. Người giao điểm đầu tiên giao một điểm, sau đó cứ hai điểm đổi người giao, và mỗi sáu điểm đổi sân.
Love trong tennis nghĩa là gì?
“Love” là cách tiếng Anh gọi số 0 trong tennis. “15–love” nghĩa là người giao có 15, người nhận có 0. Thắng một séc 6–0 cũng hay được gọi là thắng “trắng”.
Bẻ giao là gì?
Bẻ giao là thắng một ván mà đối thủ đang giao bóng. Vì người giao thường có lợi thế, bẻ giao là cách chính để tạo cách biệt trong một séc. Điểm mà người nhận chỉ cần thêm một điểm để bẻ giao gọi là điểm bẻ giao.
Một trận tennis có bao nhiêu séc?
Phần lớn các giải đánh thể thức thắng 2 trong 3 séc. Đơn nam ở bốn giải lớn nhất năm đánh thắng 3 trong 5 séc. Ở đánh đôi, nhiều giải thay séc thứ ba bằng một loạt tie-break tới 10 điểm.
