Ứng dụng sáng tạo tốt cho trẻ 3–8 tuổi là ứng dụng để con tự làm ra thứ gì đó — một bức tranh, một khung cảnh, một câu chuyện — thay vì chỉ bấm theo đường đã vạch sẵn. Cách nhanh nhất để nhận ra: mười người con dùng cùng một ứng dụng thì ra mười kết quả khác nhau. Bài này đưa ra cách phân biệt, bảng kiểm mười phút ba mẹ tự làm trước khi giao máy, và cách đọc những thông tin trên kho ứng dụng mà ít ai để ý.
Ứng dụng “mở” và ứng dụng “đóng”
Hầu hết ứng dụng cho trẻ rơi vào một trong hai kiểu. Không kiểu nào xấu, nhưng chỉ kiểu mở mới thật sự là sáng tạo.
| Ứng dụng đóng | Ứng dụng mở | |
|---|---|---|
| Con làm gì | Làm theo yêu cầu: chọn đáp án, tô vào hình có sẵn, xếp đúng chỗ | Tự quyết: bày gì, vẽ gì, kể gì |
| Kết quả | Có đúng và sai, mọi trẻ ra cùng một kết quả | Không có đúng sai, mỗi trẻ ra một kiểu |
| Khi xong | Ứng dụng khen, mở màn tiếp theo | Con dừng khi thấy xong, thường muốn khoe |
| Dùng lại | Biết đáp án rồi thì chán | Lần nào cũng khác |
| Ví dụ | Tô màu theo số, nối chữ, xếp hình theo mẫu | Vẽ trang trắng, nhập vai trong ngôi nhà, làm phim, ghi âm kể chuyện |
Ứng dụng đóng có chỗ của nó — tập đếm, tập nhận mặt chữ. Nhưng nếu toàn bộ thời gian màn hình của con là ứng dụng đóng, con quen với việc luôn có người bảo “đúng rồi” sau mỗi thao tác. Nên có ít nhất một ứng dụng mở trong số ứng dụng con dùng.
Năm dấu hiệu một ứng dụng chỉ “trông có vẻ sáng tạo”
Nhiều ứng dụng gắn chữ “sáng tạo”, “tưởng tượng” trong tên nhưng bên trong là thứ khác. Năm dấu hiệu nên cảnh giác:
- Mỗi thao tác đều có pháo hoa, sao, tiếng vỗ tay. Con bắt đầu làm để có pháo hoa chứ không phải để làm ra thứ con muốn.
- Đồ đẹp bị khoá, cần mua hoặc xem quảng cáo để mở. Sáng tạo bị kéo thành mua sắm.
- Có bảng điểm, cấp độ, xếp hạng. Tranh, câu chuyện của trẻ không cần được chấm điểm.
- Có đồng hồ đếm ngược hoặc phần thưởng theo ngày. Kiểu thiết kế này kéo con quay lại vì sợ mất, không phải vì muốn làm.
- Kết quả không lưu được, không xuất được. Con làm xong mà không giữ lại hay khoe được thì phần lớn ý nghĩa mất đi.
Bảng kiểm mười phút ba mẹ tự làm
Không có đánh giá nào thay được việc ba mẹ tự mở thử. Mười phút, cầm máy như con sẽ cầm, đánh dấu từng mục:
An toàn
- Có quảng cáo không? Nếu có, quảng cáo có hiện giữa lúc đang dùng, có nút đóng nhỏ khó bấm không?
- Có ô chat, bình luận, gửi tin cho người lạ không?
- Có đường dẫn ra trang web, mạng xã hội, kho ứng dụng mà trẻ chạm vào được không?
- Mua trong ứng dụng có cần mật khẩu hoặc bài kiểm tra của người lớn không?
Sáng tạo
- Mở ra có làm được ngay không, hay phải qua nhiều bước hướng dẫn?
- Con có tự chọn được gì, đặt gì, kể gì — hay chỉ chọn đúng sai?
- Làm hai lần có ra hai kết quả khác nhau không?
- Lưu lại được không? Xuất ra ảnh hoặc video lưu trong máy được không?
Vừa tay trẻ
- Nút có đủ to cho ngón tay trẻ không? Có hình minh hoạ cho trẻ chưa biết chữ không?
- Kéo thả có dễ rơi giữa chừng không? Có cách khác như chạm để chọn rồi chạm để đặt không?
- Có âm thanh to, giật mình không? Tắt riêng nhạc nền được không?
Mục an toàn phải đạt hết. Mục sáng tạo và vừa tay đạt phần lớn là dùng được.
Đọc kho ứng dụng: ba chỗ ít ai đọc
Nhãn độ tuổi chỉ nói về nội dung
Nhãn “4+” trên App Store hay “Mọi người”, “3+” trên Google Play cho biết nội dung không có bạo lực, ngôn ngữ thô… phù hợp lứa tuổi đó. Nó không nói ứng dụng có hợp với trẻ, có quảng cáo hay có tốt không. Một ứng dụng đầy quảng cáo vẫn có thể mang nhãn 4+.
Phần quyền riêng tư và an toàn dữ liệu
App Store có mục quyền riêng tư của ứng dụng, Google Play có mục An toàn dữ liệu, cả hai nằm trong trang mô tả ứng dụng (tên mục có thể khác tuỳ phiên bản). Đây là nơi nhà phát triển tự khai ứng dụng thu thập những gì: vị trí, danh bạ, mã định danh để quảng cáo. Với ứng dụng cho trẻ, càng ít mục càng tốt. Đây là thông tin tự khai, không phải kết quả kiểm định, nhưng vẫn đáng đọc.
Dòng “Có quảng cáo” và “Mua hàng trong ứng dụng”
Google Play ghi rõ hai dòng này ngay dưới tên ứng dụng; App Store ghi “Mua hàng trong ứng dụng” cạnh nút tải. Ứng dụng miễn phí mà có cả hai dòng thì gần như chắc chắn sẽ có lúc hiện quảng cáo hoặc mời mua trước mặt con.
Ứng dụng web cho trẻ: lợi và lưu ý
Ngoài ứng dụng tải từ kho, còn có ứng dụng chạy thẳng trên trình duyệt. Lợi thế: không chiếm bộ nhớ nhiều, không cần tài khoản kho ứng dụng, thêm được vào màn hình chính để mở như ứng dụng thường. Lưu ý: ứng dụng web không đi qua khâu xét duyệt của kho, nên bảng kiểm mười phút ở trên càng quan trọng. Thêm hai câu cần hỏi:
- Dữ liệu con làm ra lưu ở đâu — trên máy hay gửi lên máy chủ?
- Xoá dữ liệu trình duyệt thì có mất không, có cách sao lưu không?
Lấy ví dụ Thỏ Dâu trên AppGiaiTri: ứng dụng không cần đăng nhập, không gửi gì lên máy chủ, mọi thứ bé bày biện, quay, chụp nằm trên chính máy đó. Đổi lại, muốn chuyển sang máy khác thì ba mẹ dùng “Xuất bản lưu” trong góc Phụ huynh để tải tệp sao lưu, rồi “Nhập bản lưu” ở máy mới. Mỗi cách lưu có cái được cái mất; điều quan trọng là ba mẹ biết trước.
Khi đã chọn: cho con thời gian với ứng dụng
Ứng dụng mở thường chậm “ngấm” hơn ứng dụng đóng. Buổi đầu con có thể chỉ bấm lung tung vì không ai bảo phải làm gì. Đó là bình thường. Vài gợi ý:
- Ngồi cùng con ba lần đầu. Lần một ba mẹ làm, con xem; lần hai cùng làm; lần ba con làm, ba mẹ xem.
- Gợi ý một việc nhỏ có thật: “Mình bày phòng cho bạn gấu ngủ nhé”, “Vẽ cái bánh sinh nhật cho bà”.
- Đừng vội xoá vì con “không biết chơi”. Cho mỗi ứng dụng mới khoảng hai tuần trước khi kết luận.
- Ít ứng dụng là tốt. Ba ứng dụng con dùng sâu tốt hơn hai mươi ứng dụng con mở một lần rồi bỏ.
Câu hỏi thường gặp
Thế nào là ứng dụng sáng tạo cho trẻ em?
Là ứng dụng để trẻ tự làm ra thứ gì đó theo ý mình, như tranh vẽ, khung cảnh nhập vai, câu chuyện hay đoạn phim, và không có đáp án đúng sai. Dấu hiệu dễ nhận ra là nhiều trẻ dùng cùng ứng dụng sẽ ra những kết quả khác nhau.
Nhãn 4+ trên kho ứng dụng có nghĩa là ứng dụng an toàn cho trẻ?
Không hẳn. Nhãn độ tuổi chỉ cho biết nội dung phù hợp lứa tuổi, không nói gì về quảng cáo, mua hàng trong ứng dụng hay chất lượng. Ba mẹ nên đọc thêm dòng quảng cáo, mua hàng và phần quyền riêng tư, rồi tự mở thử.
Ứng dụng miễn phí cho trẻ có nên dùng không?
Dùng được nếu không có quảng cáo hiện giữa lúc trẻ đang dùng và không khoá phần lớn nội dung để bán. Trên Google Play, xem hai dòng “Có quảng cáo” và “Mua hàng trong ứng dụng” dưới tên ứng dụng; trên App Store xem dòng mua hàng trong ứng dụng.
Bao nhiêu ứng dụng là đủ cho trẻ 3–8 tuổi?
Không có con số chuẩn, nhưng ít thường tốt hơn nhiều. Vài ứng dụng được chọn kỹ, gồm ít nhất một ứng dụng mở để con tự sáng tạo, giúp con dùng sâu thay vì mở hết cái này sang cái khác.
Ứng dụng web có an toàn cho trẻ bằng ứng dụng tải từ kho không?
Ứng dụng web không qua khâu xét duyệt của kho, nên an toàn hay không phụ thuộc vào từng nhà làm ứng dụng. Ba mẹ nên tự kiểm quảng cáo, chat, đường dẫn ra ngoài và hỏi rõ dữ liệu của con được lưu ở đâu trước khi giao máy.
