Một ứng dụng vẽ tốt cho bé 3–8 tuổi là ứng dụng có tờ giấy trắng thật to, ít nút, màu đậm, nút hoàn tác dễ thấy và không tự “vẽ hộ” con. Nó không thay được bút sáp và giấy, nhưng làm tốt vài việc giấy không làm được: vẽ lại không tốn giấy, thử màu thoải mái, xem lại từng nét. Bài này giúp bạn chọn ứng dụng, đặt máy cho đúng và ngồi cùng con sao cho buổi vẽ ra tranh của con chứ không ra tranh của ứng dụng.
Vẽ trên màn hình khác vẽ trên giấy ở đâu
Ba mẹ hay hỏi “vẽ trên máy có hại tay không”, nhưng câu đáng hỏi hơn là: con mất gì, được gì khi đổi tờ giấy lấy tấm kính.
| Giấy và bút sáp | Ứng dụng vẽ | |
|---|---|---|
| Cảm giác tay | Có ma sát, ấn mạnh thì màu đậm, tay học được lực | Mặt kính trơn, ấn mạnh hay nhẹ thường như nhau (trừ bút cảm ứng lực) |
| Sửa sai | Không xoá được, con học cách “biến lỗi thành hình” | Hoàn tác một chạm, con dám thử hơn nhưng cũng dễ xoá mãi không xong |
| Màu sắc | Giới hạn ở hộp bút đang có | Hàng trăm màu, dễ bị choáng nếu ứng dụng bày hết ra |
| Lưu giữ | Tranh thật, treo được, nhưng chất đống | Không tốn chỗ, gửi ông bà được, nhưng dễ trôi mất trong thư viện ảnh |
| Dọn dẹp | Màu dính bàn, sàn, áo | Không cần dọn |
Nhìn bảng này, cách dùng hợp lý là để hai thứ bổ sung cho nhau: giấy cho tay, màn hình cho những việc giấy làm khó — thử phối màu, vẽ nhiều lớp, làm tranh động, lưu lại để kể chuyện.
Bảng kiểm: ứng dụng vẽ nào đáng để con dùng
Trên kho ứng dụng có rất nhiều ứng dụng gắn chữ “vẽ cho bé”. Phần lớn thực ra là tô màu theo số hoặc tô vào hình có sẵn. Không có gì sai, nhưng đó là việc khác với vẽ. Trước khi giao máy cho con, ba mẹ tự mở thử mười phút và đánh dấu từng dòng:
- Có trang trắng. Mở ra là vẽ được ngay trên nền trống, không bắt chọn hình mẫu trước.
- Nút to, ít nút. Trẻ 3–5 tuổi cần vài cỡ bút, một dải màu vừa phải, cục tẩy và nút hoàn tác. Thanh công cụ dày đặc như ứng dụng của người lớn chỉ làm con bấm lung tung.
- Không tự sửa nét. Một số ứng dụng tự làm thẳng đường cong, tự tô kín vùng, tự thêm lấp lánh. Vui mắt lúc đầu, nhưng con không còn thấy nét của chính mình.
- Không quảng cáo xen giữa. Quảng cáo bật lên sau mỗi bức tranh vừa cắt ngang, vừa là chỗ trẻ chạm nhầm để rời khỏi ứng dụng.
- Không khoá màu, khoá bút để bán. Bút đẹp nhất bị khoá kèm hình ổ khoá là cách nhanh nhất khiến con đòi mua thay vì vẽ.
- Không có ô chat hay thư viện tranh của người lạ. Khu “cộng đồng” để xem và bình luận tranh không hợp với trẻ dưới 8 tuổi.
- Lưu được ra thư viện ảnh của máy. Tranh nằm kẹt trong ứng dụng thì xoá ứng dụng là mất.
Ứng dụng đạt năm trên bảy dòng, và đạt chắc hai dòng quảng cáo và chat, là dùng được.
Đặt máy và ngón tay cho đúng
Màn hình to thắng màn hình đẹp
Vẽ trên điện thoại sáu inch, ngón tay trẻ che gần hết chỗ đang vẽ. Nếu nhà có máy tính bảng, ưu tiên máy đó. Nếu chỉ có điện thoại, xoay ngang máy và chọn ứng dụng cho phóng to tờ giấy bằng hai ngón.
Đặt máy nằm hoặc hơi nghiêng
Con cầm máy trên tay để vẽ thì một tay giữ, một tay vẽ, rất mỏi. Đặt máy lên bàn, kê nghiêng một chút bằng bao da hay quyển sách. Ngồi ghế đủ cao để khuỷu tay con tì lên mặt bàn — giống tư thế ngồi viết.
Bút cảm ứng: có thì tốt, không có cũng không sao
Bút cảm ứng loại đầu tròn rẻ tiền giúp trẻ 5 tuổi trở lên tập cầm bút ba ngón, gần với cầm bút chì hơn. Với trẻ 3–4 tuổi, vẽ bằng ngón tay vẫn tự nhiên hơn. Bút có cảm ứng lực của nhà sản xuất máy chỉ đáng khi con đã thật sự thích vẽ và lớn hơn; mua sớm thì phần lớn chỉ để cất.
Chặn những chỗ dễ chạm nhầm
Vẽ là lúc cạnh bàn tay tì lên màn hình nhiều nhất, nên dễ chạm trúng mép và thoát ra ngoài. Bật chế độ khoá trong một ứng dụng của máy (iPhone, iPad: “Truy cập được hướng dẫn” trong Trợ năng; Android: “Ghim ứng dụng” trong phần Bảo mật — tên mục có thể khác tuỳ phiên bản máy) và tắt thông báo trước khi con bắt đầu.
Năm bài vẽ chỉ màn hình mới làm được
Nếu chỉ dùng ứng dụng để vẽ như vẽ trên giấy, con sẽ mau chán. Những bài dưới đây tận dụng đúng thứ màn hình có mà giấy không có:
- Một hình, ba bầu trời. Con vẽ ngôi nhà, lưu lại. Mở bản sao, tô bầu trời buổi sáng; bản sao khác tô hoàng hôn; bản thứ ba tô ban đêm. Đặt ba tranh cạnh nhau và hỏi con nhà nào ấm nhất. Đây là bài học về màu mà trên giấy phải vẽ ba lần.
- Vẽ trên ảnh chụp. Chụp cái cốc, đôi dép, cây xương rồng ngoài ban công. Mở ảnh trong ứng dụng có lớp vẽ, cho con vẽ mắt, mũi, tay chân cho đồ vật. Trẻ 4–6 tuổi rất thích cho đồ vật “sống dậy”.
- Đoán hình từng nét. Ứng dụng nào có chế độ phát lại quá trình vẽ thì cho con vẽ bí mật, rồi cả nhà xem phát lại và đoán xem con đang vẽ gì trước khi hình hoàn chỉnh.
- Đối xứng. Nhiều ứng dụng có chế độ vẽ đối xứng: con vẽ một nửa, nửa kia tự hiện. Dùng để vẽ con bướm, mặt nạ, chiếc lá. Con thấy ngay “phép gương” mà không cần giải thích.
- Vẽ nối tiếp. Ba vẽ một vòng tròn, đưa máy cho con thêm một thứ, con đưa lại cho mẹ thêm một thứ. Năm lượt là ra một sinh vật lạ, rồi cả nhà đặt tên cho nó.
Ngồi cùng con lúc vẽ: nói gì, đừng nói gì
Ba mẹ nói gì trong lúc con vẽ ảnh hưởng nhiều hơn ứng dụng nào. Ba điều chúng tôi thấy có ích:
- Tả, đừng chấm. “Con dùng nhiều màu xanh quá” thay cho “đẹp quá”. Lời tả cho con biết ba mẹ đã nhìn thật; lời khen chung chung thì con nghe mãi cũng thành nhàm.
- Hỏi về câu chuyện, không hỏi “đây là con gì”. Trẻ 3–4 tuổi thường vẽ trước rồi mới nghĩ ra đó là gì. Hỏi “chuyện gì đang xảy ra ở đây?” mở đường cho con kể, còn “con gì đây?” dễ làm con thấy tranh mình không giống.
- Đừng cầm tay con vẽ cho “đúng”. Muốn chỉ, hãy vẽ ở một tờ riêng của ba mẹ, con nhìn và tự chọn có bắt chước hay không.
Với ứng dụng có nút hoàn tác, có một tình huống rất hay gặp: con vẽ, xoá, vẽ, xoá mãi vì không ưng. Lúc đó có thể nói “mình giữ nét này lại, xem nó biến thành cái gì nhé” — đúng tinh thần vẽ trên giấy, nơi lỗi không xoá được.
Vẽ xong rồi: cho tranh số một đời sống thật
Tranh số dễ bị quên trong thư viện ảnh. Mỗi tuần chọn cùng con một bức “tranh của tuần”, rồi làm một trong mấy việc sau:
- Đặt làm hình nền điện thoại của ba mẹ trong tuần đó — trẻ rất tự hào khi thấy tranh mình mỗi lần ba mẹ mở máy.
- Gửi cho ông bà qua tin nhắn, kèm một câu con tự kể về bức tranh (ghi âm hoặc ba mẹ ghi lại lời con).
- In ra giấy thường ở tiệm photo gần nhà, dán lên tủ lạnh cạnh tranh giấy.
- Dùng làm cảnh nền cho một câu chuyện con kể sau đó.
Nếu con thích kể chuyện bằng hình, những ứng dụng nhập vai như Thỏ Dâu đi theo hướng khác: thay vì vẽ, con bày đồ vật, nhân vật trong khung cảnh có sẵn rồi bấm Chụp để lưu khung cảnh đó vào mục Câu chuyện. Hai kiểu bổ sung cho nhau — một bên tự tạo hình từ trang trắng, một bên sắp đặt và kể.
Bao lâu là vừa
Vẽ là hoạt động sáng tạo, nhưng vẫn là thời gian ngồi trước màn hình. Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) khuyến nghị trẻ 2–4 tuổi không quá một giờ ngồi trước màn hình mỗi ngày, càng ít càng tốt; Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ (AAP) cũng khuyên trẻ 2–5 tuổi giới hạn khoảng một giờ nội dung chất lượng và có người lớn đi cùng. Với trẻ lớn hơn, không có con số cứng, quan trọng là màn hình không lấn giờ ngủ, giờ vận động và giờ chơi ngoài trời.
Một buổi vẽ trên máy 15–20 phút là vừa với đa số trẻ mẫu giáo. Kết thúc bằng việc lưu tranh và đặt tên cho nó — một điểm dừng tự nhiên, dễ hơn nhiều so với giật máy giữa chừng.
Câu hỏi thường gặp
Trẻ mấy tuổi bắt đầu dùng ứng dụng vẽ được?
Phần lớn trẻ 3 tuổi đã chạm và kéo ngón tay đủ để vẽ nét trên màn hình. Tuy vậy ở tuổi này tay con cần cầm bút sáp, nặn đất nhiều hơn, nên ứng dụng vẽ chỉ nên là phần nhỏ, có người lớn ngồi cùng. Từ 5 tuổi trở lên con mới tận dụng được lớp vẽ, đối xứng, vẽ trên ảnh.
Vẽ trên máy tính bảng có làm con kém cầm bút không?
Nếu vẽ trên máy thay hoàn toàn cho giấy bút thì tay con ít được tập lực và ma sát. Nếu vẽ trên máy chỉ là một phần, bên cạnh tô màu, nặn, cắt dán, thì không có lý do để lo. Cho trẻ từ 5 tuổi dùng bút cảm ứng đầu tròn cũng giúp tập tư thế cầm bút.
Ứng dụng tô màu theo số có phải là vẽ không?
Tô theo số là bài luyện tô cho kín, cho khớp, giúp con tập kiên nhẫn. Nhưng hình đã có sẵn, màu đã định sẵn, nên con không tự nghĩ ra gì. Dùng xen kẽ được, miễn là con cũng có thời gian vẽ trên trang trắng.
Có nên mua bút cảm ứng đắt tiền cho bé?
Thường là chưa cần. Bút đầu tròn giá rẻ đủ cho trẻ 5–8 tuổi tập cầm bút trên màn hình. Bút có cảm ứng lực chỉ đáng khi con đã vẽ đều đặn và lớn hơn, vì trẻ nhỏ chưa điều khiển được lực tay để thấy khác biệt.
Làm sao để tranh vẽ trên máy của con không bị mất?
Chọn ứng dụng lưu được tranh ra thư viện ảnh của máy, đừng để tranh chỉ nằm trong ứng dụng. Mỗi tuần gom những bức con thích vào một album riêng và bật sao lưu ảnh của điện thoại. Bức nào đặc biệt thì in ra giấy.
