Tai nghe Bluetooth làm tiếng đến tai bạn chậm hơn hình trên màn hình một chút, thường từ một phần mười tới vài phần mười giây tuỳ tai nghe. Xem phim thì không sao, nhưng với ứng dụng cần bấm đúng lúc như đánh bóng hay rượt đuổi, độ lệch đó đủ để bạn thấy khó chịu. Bài này giải thích vì sao có độ trễ, cách giảm nó, và phần quan trọng không kém: chỉnh âm lượng thế nào để nghe lâu mà không hại tai, nhất là với trẻ em.
Vì sao tai nghe không dây bị trễ tiếng
Với tai nghe có dây, tín hiệu đi thẳng từ máy ra loa gần như tức thời. Với Bluetooth, âm thanh phải đi qua mấy bước: điện thoại nén âm thanh thành từng gói, gửi qua sóng radio, tai nghe nhận, giữ lại một ít trong bộ đệm để phòng sóng rớt, rồi giải nén và phát. Mỗi bước tốn một chút thời gian. Bộ đệm là phần tốn nhiều nhất, và nó tồn tại có lý do: không có nó, tiếng sẽ rè và đứt quãng mỗi khi bạn quay người hay cho điện thoại vào túi.
Độ trễ thực tế phụ thuộc vào tai nghe, chuẩn nén âm thanh hai bên cùng hỗ trợ, và cả điện thoại. Nhà sản xuất hiếm khi công bố con số, nên cách tốt nhất là tự thử như hướng dẫn bên dưới.
Trên ứng dụng tải từ kho, nhiều nhà làm ứng dụng bù trễ bằng cách hỏi hệ điều hành độ trễ hiện tại rồi phát tiếng sớm hơn. Trình duyệt cũng có cách báo con số này cho trang web, nhưng không phải trình duyệt nào, tai nghe nào cũng báo đúng. Vì vậy trên ứng dụng web, phần lớn việc giảm trễ nằm ở phía bạn.
Tự kiểm tra độ trễ trong 30 giây
- Mở một ứng dụng có tiếng bấm nút rõ ràng, chẳng hạn tiếng vợt chạm bóng trong Giao Đấu.
- Bấm vài lần khi đang dùng loa ngoài, để ý tiếng có khớp hình không.
- Kết nối tai nghe Bluetooth, làm lại đúng thao tác đó.
- Nếu bạn thấy rõ tiếng đến sau khi hình đã xong, độ trễ của tai nghe đang đủ lớn để ảnh hưởng.
Nhiều người nhận ra mình bấm theo tiếng nhiều hơn theo hình. Khi tiếng đến muộn, bạn bấm muộn theo, và có cảm giác ứng dụng “nhạy kém” dù thực ra ứng dụng chạy bình thường.
Cách giảm độ trễ, từ dễ tới khó
| Cách | Hiệu quả | Ghi chú |
|---|---|---|
| Dùng tai nghe có dây (cổng 3,5 mm hoặc USB-C, Lightning) | Gần như hết trễ | Máy không có giắc 3,5 mm thì cần tai nghe cắm cổng sạc hoặc bộ chuyển |
| Bật chế độ độ trễ thấp của tai nghe | Giảm rõ | Nhiều hãng có chế độ này trong ứng dụng đi kèm tai nghe; tên gọi khác nhau tuỳ hãng |
| Để điện thoại gần, không có vật cản | Giảm hiện tượng rè, đứt tiếng | Điện thoại trong túi quần sau, cách người, sóng yếu hơn |
| Ngắt các thiết bị Bluetooth khác không dùng | Giảm nhẹ | Đồng hồ, loa, bàn phím cùng kết nối có thể chia sóng |
| Tránh để tai nghe tự kết nối hai máy cùng lúc | Giảm lỗi chuyển tiếng | Tính năng kết nối đa điểm tiện nhưng đôi khi chuyển tiếng sang máy kia |
| Ưu tiên kết nối ổn định thay vì chất lượng cao nhất | Giảm nhẹ, ít rè hơn | Một số máy Android có tuỳ chọn này trong cài đặt Bluetooth của tai nghe |
Nếu ứng dụng bạn dùng có tuỳ chọn bù trễ âm thanh trong cài đặt, dùng nó; nếu không có, chuyển sang tai nghe có dây hoặc loa ngoài cho những lúc cần phản xạ nhanh. Với ứng dụng nhập vai, kể chuyện như Thỏ Dâu, độ trễ gần như không đáng kể vì không cần bấm đúng nhịp.
Bao nhiêu là quá to
Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) và Liên minh Viễn thông Quốc tế (ITU) đưa ra chuẩn nghe an toàn cho thiết bị cá nhân năm 2019. Mức tham chiếu là tổng lượng âm thanh tai nhận trong một tuần:
- Người lớn: tương đương 80 dB trong 40 giờ mỗi tuần.
- Trẻ em và người nhạy cảm: tương đương 75 dB trong 40 giờ mỗi tuần.
Đây là “ngân sách” cả tuần chứ không phải mức tối đa từng lúc. Nghe to hơn thì ngân sách cạn nhanh hơn rất nhiều: theo cách tính của chuẩn này, cứ tăng 3 dB là thời gian nghe an toàn giảm một nửa. Tai cảm nhận tiếng to gấp đôi khi mức âm tăng khoảng 10 dB, và lúc đó thời gian nghe an toàn chỉ còn khoảng một phần mười.
Một mẹo thực tế không cần thiết bị đo: nếu người ngồi cạnh nghe được tiếng từ tai nghe của bạn, hoặc bạn phải tháo tai nghe ra mới nghe được người khác gọi, âm lượng đang quá to. Ù tai sau khi tháo tai nghe là dấu hiệu tai đã chịu quá sức.
Bật giới hạn âm lượng trên điện thoại
Tên mục có thể khác tuỳ phiên bản máy.
iPhone
- Mở Cài đặt, vào Âm thanh & Cảm ứng, chọn An toàn tai nghe.
- Bật Giảm âm thanh lớn, kéo mức giới hạn về khoảng 75–80 dB.
- Muốn xem mình đã nghe bao nhiêu trong tuần: mở ứng dụng Sức khoẻ, tìm mục Mức âm thanh tai nghe.
Apple ghi rõ con số đo chính xác nhất với tai nghe của Apple và Beats; với tai nghe hãng khác, máy chỉ ước tính. Vẫn nên bật, vì giới hạn ước tính tốt hơn không có giới hạn.
Với máy của trẻ, bạn có thể khoá cài đặt này: vào Thời gian sử dụng, Giới hạn nội dung & quyền riêng tư, chọn Giảm âm thanh lớn và đặt Không cho phép thay đổi.
Android
- Samsung: Cài đặt, Âm thanh và rung, Âm lượng, bấm dấu ba chấm, chọn Giới hạn âm lượng phương tiện. Có thể đặt mã PIN để trẻ không tự tắt.
- Các hãng khác: tìm trong phần Âm thanh hoặc Hỗ trợ tiếp cận. Nhiều máy hiện cảnh báo khi bạn tăng âm lượng tai nghe vượt một mức nhất định; đừng bấm bỏ qua theo thói quen.
Tai nghe cho trẻ
Nhiều tai nghe trẻ em quảng cáo “giới hạn 85 dB”. Con số này tốt hơn không giới hạn, nhưng vẫn cao hơn mức 75 dB mà chuẩn WHO và ITU khuyến nghị cho trẻ. Vì vậy dù tai nghe có giới hạn sẵn, vẫn nên bật thêm giới hạn trên điện thoại và để ý thời gian dùng.
- Ưu tiên loa ngoài khi trẻ dùng ở nhà, ở mức âm lượng vừa phải. Bạn nghe được con đang nghe gì, con nghe được người lớn gọi.
- Tai nghe trùm đầu thường dễ chịu hơn nút nhét tai với trẻ nhỏ, và không nhét sâu vào ống tai.
- Cho tai nghỉ sau mỗi lượt dùng dài. Một quãng nghỉ tháo tai nghe, đi lại, uống nước, có ích cho cả tai lẫn mắt.
- Đừng kiểm tra bằng cách hỏi “con nghe có to quá không”. Trẻ quen dần với âm lượng lớn và hay trả lời là không. Tự đeo thử tai nghe của con một lần.
Nếu trẻ hay nói to bất thường, xem tivi phải mở rất lớn, hoặc than ù tai, hãy đưa trẻ đi khám tai mũi họng. Bài này không thay được lời khuyên của bác sĩ.
Nghe một bên tai, nghe ở chỗ đông người
Nhiều người chỉ đeo một bên tai nghe để vẫn nghe được xung quanh, hoặc vì một tai nghe kém hơn. Khi đó bạn có thể mất một phần âm thanh, vì nhiều ứng dụng đặt tiếng động bên trái, bên phải để tạo cảm giác không gian: tiếng xe vượt từ bên trái, tiếng máy bay lượn qua bên phải. Bật âm thanh đơn âm để gộp hai kênh vào một:
- iPhone: Cài đặt, Trợ năng, Âm thanh/Hình ảnh, bật Âm thanh đơn âm.
- Android: Cài đặt, Hỗ trợ tiếp cận, tìm Âm thanh đơn âm (có máy để trong mục Điều chỉnh âm thanh hoặc Cải thiện thính giác).
Ở nơi công cộng như xe buýt, phòng chờ, hãy dùng tai nghe thay cho loa ngoài. Nếu không mang theo tai nghe, nhiều ứng dụng có nút tắt nhạc nền mà vẫn giữ hiệu ứng hoặc ngược lại, giúp bạn dùng được ở mức âm lượng thấp mà không làm phiền người bên cạnh. Nghe ở nơi ồn, người ta có xu hướng tăng âm lượng để át tiếng xung quanh; tai nghe có khả năng chống ồn giúp bạn nghe rõ ở mức nhỏ hơn.
Khi đeo tai nghe mà vẫn không có tiếng
Trước khi nghĩ tới lỗi ứng dụng, kiểm tra ba chỗ: tai nghe đã kết nối với đúng máy chưa (hay đang nối vào máy tính bảng ở phòng bên), âm lượng của tai nghe và của điện thoại có phải là hai thanh riêng không (một số tai nghe có nút chỉnh riêng), và ứng dụng đã được bạn chạm một lần để mở tiếng chưa. Trình duyệt trên điện thoại không cho trang tự phát tiếng khi người dùng chưa chạm vào gì.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao dùng tai nghe Bluetooth thì tiếng bị chậm hơn hình?
Âm thanh phải được nén, gửi qua sóng radio và giữ lại một chút trong bộ đệm của tai nghe để chống rè trước khi phát. Các bước này cộng lại thành độ trễ, thường từ một phần mười tới vài phần mười giây tuỳ tai nghe và điện thoại.
Làm sao giảm độ trễ tai nghe khi dùng ứng dụng cần phản xạ nhanh?
Cách chắc nhất là dùng tai nghe có dây hoặc loa ngoài. Nếu vẫn muốn dùng Bluetooth, bật chế độ độ trễ thấp trong ứng dụng đi kèm tai nghe nếu có, để điện thoại gần người và ngắt các thiết bị Bluetooth khác không dùng.
Nghe tai nghe bao lâu, to bao nhiêu thì an toàn?
Theo chuẩn nghe an toàn của WHO và ITU, người lớn nên giữ ở mức tương đương 80 dB trong tổng cộng 40 giờ mỗi tuần, trẻ em 75 dB. Nghe to hơn thì thời gian an toàn giảm rất nhanh, cứ tăng 3 dB là giảm một nửa.
Có cách nào giới hạn âm lượng trên điện thoại của con không?
Có. Trên iPhone, bật Giảm âm thanh lớn trong An toàn tai nghe và khoá nó bằng Thời gian sử dụng. Trên Samsung, dùng Giới hạn âm lượng phương tiện có đặt mã PIN; máy Android khác tìm trong phần Âm thanh hoặc Hỗ trợ tiếp cận.
Tai nghe trẻ em ghi giới hạn 85 dB có đủ an toàn không?
Tốt hơn không có giới hạn, nhưng vẫn cao hơn mức 75 dB mà WHO và ITU khuyến nghị cho trẻ. Nên bật thêm giới hạn trên điện thoại, ưu tiên loa ngoài khi ở nhà và cho tai nghỉ sau mỗi lượt dùng dài.
