Màn hình 120Hz có làm ứng dụng giải trí mượt hơn: tần số quét nói dễ hiểu

Có, nhưng ít hơn bạn nghĩ, và không phải lúc nào cũng có. Màn hình 90Hz hay 120Hz chỉ mượt hơn khi cả ba khâu cùng theo kịp: máy đang bật chế độ tần số cao, trình duyệt cho trang web vẽ nhanh như vậy, và chip đủ sức vẽ chừng ấy hình mỗi giây. Thiếu một khâu là bạn đang dùng một chiếc màn hình 120Hz chạy ở 60Hz mà không hay biết.

Tần số quét là gì, khác số khung hình ở đâu

Hai con số này hay bị nói lẫn với nhau, nhưng chúng thuộc về hai bộ phận khác nhau.

• Tần số quét (đơn vị Hz) là số lần màn hình làm mới hình trong một giây. Màn hình 60Hz làm mới 60 lần, 120Hz làm mới 120 lần. Đây là giới hạn trên, do phần cứng quyết định.
• Số khung hình mỗi giây là số hình ứng dụng vẽ xong và gửi tới màn hình. Ứng dụng vẽ được 45 hình mỗi giây thì trên màn hình 120Hz bạn vẫn chỉ thấy 45 hình khác nhau; màn hình chỉ lặp lại hình cũ trong các lần làm mới còn lại.

Nói gọn: màn hình là cái khung, ứng dụng là người vẽ. Khung to hơn không làm người vẽ nhanh hơn. Một chiếc máy 120Hz mà chip chỉ vẽ nổi 50 hình mỗi giây cho cảm giác gần giống máy 60Hz vẽ 50 hình.

Mỗi tần số cho bao nhiêu thời gian một hình

Các con số trên chỉ là phép chia một giây cho tần số. Cột cuối là chỗ đáng để ý: lên 120Hz, chip có chưa tới một nửa thời gian so với 60Hz để vẽ xong một hình. Máy mạnh thì thoải mái; máy tầm trung vẽ cảnh nhiều hạt, nhiều bóng đổ thì không phải lúc nào cũng kịp.

Ba khâu phải cùng theo kịp

Khâu 1: máy có đang bật tần số cao không

Nhiều điện thoại Android xuất xưởng ở chế độ 60Hz hoặc chế độ "thích ứng" để tiết kiệm pin. Kiểm tra theo đường dẫn dưới đây — tên mục có thể khác tuỳ hãng và phiên bản máy:

• Samsung: Cài đặt → Màn hình → Độ mượt chuyển động → chọn Thích ứng (hoặc Cao trên máy đời cũ).
• Xiaomi, Redmi, POCO: Cài đặt → Màn hình → Tần số làm mới → chọn mức cao nhất hoặc Tự động.
• OPPO, realme, OnePlus: Cài đặt → Màn hình và độ sáng → Tốc độ làm mới màn hình.
• iPhone: không có công tắc. Các mẫu iPhone có màn hình ProMotion (dòng Pro từ iPhone 13 Pro trở đi) tự điều chỉnh tần số. Muốn biết máy mình có ProMotion không, tra thông số kỹ thuật trên trang của Apple.

Chế độ "thích ứng" hay "tự động" không có nghĩa là lúc nào cũng 120Hz. Máy hạ xuống khi màn hình đứng yên, và với nhiều máy, hạ cả khi nhận ra bạn đang xem video hay ở một số ứng dụng nhất định. Đó là thiết kế để tiết kiệm pin, không phải lỗi.

Khâu 2: trình duyệt có cho trang web vẽ nhanh như vậy không

Ứng dụng web không tự chọn được tần số quét. Nó chỉ xin trình duyệt "báo tôi mỗi khi màn hình sẵn sàng cho hình mới", và trình duyệt quyết định báo bao nhiêu lần mỗi giây.

• Chrome và các trình duyệt dựa trên Chrome trên Android thường báo theo đúng tần số hiện tại của màn hình. Màn hình đang ở 120Hz thì trang được mời vẽ 120 lần.
• Safari trên iPhone, trong nhiều phiên bản iOS, mặc định giữ trang web ở khoảng 60 hình mỗi giây để tiết kiệm pin, kể cả trên máy ProMotion. Lướt trang và cuộn vẫn có thể mượt ở tần số cao vì phần đó do hệ thống tự vẽ, nhưng nội dung trang tự vẽ (như ứng dụng giải trí trên thẻ canvas) thì thường đi ở nhịp 60. Trên iPhone, mọi trình duyệt đều dùng chung lõi của Safari, nên đổi sang trình duyệt khác thường không đổi được điều này.

Hệ quả thực tế: với ứng dụng giải trí chạy trên trình duyệt, người dùng iPhone ProMotion thường không thấy khác biệt lớn so với iPhone thường. Người dùng Android có màn hình tần số cao thì có thể thấy, nếu khâu thứ ba cũng ổn.

Khâu 3: chip có vẽ kịp không

Đây là khâu hay bị bỏ qua nhất. Một chiếc máy tầm trung có màn hình 120Hz nhưng chip đồ hoạ chỉ vẽ được 70–80 hình mỗi giây ở cảnh nặng. Kết quả không phải 120 hình trơn tru, mà là nhịp hình không đều: lúc nhanh lúc chậm. Mắt người nhạy với sự không đều hơn là với số hình thấp. Một nhịp 60 đều đặn thường dễ chịu hơn một nhịp dao động quanh 80.

Thêm nữa, vẽ ở tần số cao làm chip nóng nhanh hơn. Máy nóng thì tự hạ xung, và lúc đó số khung hình tụt xuống dưới cả mức 60 mà bạn có được nếu ngay từ đầu để máy ở 60Hz.

Với ứng dụng AppGiaiTri thì sao

Bộ khung của các ứng dụng AppGiaiTri cập nhật thế giới bên trong 60 lần mỗi giây theo thời gian thật, bất kể màn hình làm mới bao nhiêu lần. Nghĩa là trên màn hình 120Hz, bóng trong Giao Đấu hay xe trong Rượt Đuổi không chạy nhanh hơn, luật không đổi, và người dùng máy 60Hz không bị thiệt về thời điểm chạm.

Vì vậy, đừng kỳ vọng phần chuyển động trong lúc chơi "trơn gấp đôi". Chỗ bạn dễ thấy màn hình tần số cao nhất là lúc cuộn danh sách, vuốt qua các màn chọn, và các thao tác của chính hệ điều hành. Nếu máy bạn bắt đầu nóng sau vài phút, hạ màn hình về 60Hz là một cách hợp lý để giữ nhịp hình ổn định lâu hơn.

Tần số lấy mẫu cảm ứng: con số khác hay bị nhầm

Trên trang thông số, bạn có thể thấy thêm một con số như "tần số lấy mẫu cảm ứng 240Hz" hay "480Hz". Đây là số lần mỗi giây màn hình đọc vị trí ngón tay, không liên quan tới số lần hiển thị hình.

Lấy mẫu dày hơn giúp máy biết sớm hơn một chút khi bạn chạm xuống, và đọc đường vuốt mịn hơn. Nhưng phần thời gian này chỉ là một mẩu nhỏ trong tổng độ trễ từ lúc chạm tới lúc thấy phản hồi; trình duyệt, ứng dụng và màn hình đều góp phần. Đừng chọn máy hay đổi cài đặt chỉ vì con số này.

Đổi lại bằng pin: nên bật tần số cao lúc nào

Màn hình làm mới càng nhiều lần thì càng tốn điện, và chip phải vẽ nhiều hình hơn cũng tốn điện hơn. Mức hao thêm bao nhiêu tuỳ máy, nhưng hướng thì luôn như vậy. Đó là lý do chế độ tiết kiệm pin của nhiều máy tự khoá tần số về 60Hz: trên iPhone ProMotion, bật Nguồn điện thấp là màn hình bị giới hạn ở 60Hz.

Tự kiểm tra máy mình đang chạy bao nhiêu Hz

Không cần cài gì thêm. Có hai cách:

1. Bằng mắt. Mở một trang dài, vuốt nhanh lên xuống, chú ý chữ khi đang trôi. Rồi vào cài đặt chuyển về 60Hz và làm lại. Ở 120Hz, chữ đang trôi đọc được rõ hơn hẳn; nếu bạn không thấy khác gì, khả năng cao là máy đang không chạy tần số cao ở chỗ đó.
2. Bằng chế độ nhà phát triển trên Android. Vào Cài đặt → Thông tin điện thoại → chạm 7 lần vào Số hiệu bản tạo (tên mục có thể khác tuỳ phiên bản máy) để mở Tùy chọn cho nhà phát triển. Trong đó, tìm mục "Hiển thị tốc độ làm mới" (Show refresh rate). Một con số nhỏ sẽ nằm ở góc màn hình, cho bạn thấy tần số thật lúc đang dùng từng ứng dụng. Xem xong thì tắt đi.

Cách thứ hai hay làm người ta ngạc nhiên: nhiều máy đặt "120Hz" nhưng khi mở trình duyệt hay một số ứng dụng thì con số tụt về 60 hoặc 90. Đó là danh sách tiết kiệm pin riêng của hãng, thường không đổi được từ cài đặt thông thường.

Những hiểu nhầm nên bỏ

• "Màn hình 120Hz giúp phản xạ nhanh gấp đôi." Không. Bạn thấy hình sớm hơn vài mili giây mỗi lần, nhưng thời gian phản ứng của con người tính bằng hàng trăm mili giây. Với ứng dụng cập nhật nhịp cố định, thời điểm chạm đúng không thay đổi.
• "Cứ để 120Hz là luôn tốt hơn." Không, nếu chip không vẽ kịp hoặc máy đã nóng. Nhịp đều quan trọng hơn nhịp cao.
• "Hz càng cao màn hình càng sắc nét." Không. Độ nét là chuyện số điểm ảnh, không phải số lần làm mới.
• "Đổi trình duyệt khác trên iPhone sẽ được 120 hình." Thường là không, vì các trình duyệt trên iPhone dùng chung lõi hiển thị của Safari.