Cây Cối

Cây Cối là một chậu cây cảnh sống theo quy luật thật. Ngọn cây vươn mạnh nhất, cành ngả về phía nắng, gỗ chỉ dày thêm theo lượng lá nuôi phía trên, rễ lớn dần tới khi kín chậu. Bạn có kéo, dây đồng, bình tưới, phân, cái chậu và thời gian — mỗi nhát cắt đổi cách cây mọc mùa sau. Tới ngày triển lãm, ban giám khảo đo dáng cây thật để chấm theo các thế cây cảnh Việt.

Năm thao tác

• Tỉa: vuốt ngang qua cành. Cắt ngọn thì mầm ngủ phía sau bật ra, tán dày lên. Cắt lúc cây ngủ đông vết cắt lành nhanh; cắt mạnh giữa mùa hạ cây mất sức; cắt cành đang có nụ là mất hoa.
• Uốn: chọn công cụ Uốn, giữ một cành rồi kéo. Vòng xanh là mức an toàn, vòng đỏ là sắp gãy. Cành non dẻo, gỗ già cứng. Dây đồng giữ dáng tới khi gỗ "nhớ"; chạm vào cành có dây để tháo. Để dây quá lâu, cành to ra sẽ bị dây hằn sẹo.
• Tưới: tưới khi đất ngả màu nhạt. Mùa hạ đất khô nhanh gấp đôi. Tưới lúc đất còn ướt là úng rễ.
• Bón: bón đầu xuân cho cây lên mạnh, thân to nhanh. Bón giữa hè dễ cháy rễ, bón mùa đông gần như phí. Bón nhiều thì lóng cành dài, mất điểm.
• Xoay chậu: nắng chiếu từ bên phải nên cây ngả về phía đó. Xoay đều để cây đứng thẳng, hoặc cố ý không xoay để tạo dáng nghiêng.

Khi rễ đã kín chậu, cây yếu dần: bấm Chậu để thay chậu khác, đẹp nhất là đầu xuân. Mỗi thế hợp một kiểu chậu — thế Huyền cần chậu cao đặt trên đôn.

Ba chế độ

Đề bài nghệ nhân

16 đề, mỗi đề một phôi cây, một thế cần tạo và một bài học mới: tỉa, xoay chậu đón nắng, uốn dây, giữ cây qua mùa khô, uốn thân nằm ngang, thay chậu, dựng cành thấp thành thân thứ hai, để cành hi sinh cho gốc to, tháo dây kịp lúc, lặt lá mai đúng một tháng trước Tết… Qua đề để mở đề sau, mở loài cây mới và mở thêm chậu trong vườn nhà.

Phôi của ngày

Mỗi ngày mọi người nhận cùng một phôi và cùng một thế cần làm trong hai năm. Cây mọc y hệt nếu chăm y hệt, nên bảng xếp hạng là cuộc so tay nghề thật sự.

Vườn nhà

Bốn chậu cây sống lâu năm. Thời gian trong vườn trôi chậm hơn, một mùa chừng hai phút. Cây nhớ mọi lần bạn chăm và ghi vào nhật ký riêng. Đem cây đi triển lãm lúc nào cũng được, ban giám khảo tự nhận ra thế gần nhất.

Ban giám khảo chấm gì

• Thế (400 điểm): cây có đúng thế không — độ nghiêng của ngọn, số thân chung gốc, độ rủ so với miệng và đáy chậu, số tầng tán, số khúc uốn; tán có gọn, cành có bắt chéo không.
• Cân đối (300 điểm): chậu cân với cây, trọng tâm vững, tán đầy đặn.
• Tự nhiên (300 điểm): gốc to ngọn nhỏ, lóng cành ngắn, cành nhánh mau, không sẹo xấu, cây khoẻ. Hoa nở đúng ngày triển lãm được cộng thêm.

Mẹo lên tay

• Dải "ước điểm" phía trên cập nhật liên tục — chạm vào để xem ban giám khảo đang chê khen gì.
• Muốn tán dày, cắt ngọn nhiều lần trong mùa xuân thay vì một nhát mạnh giữa hè.
• Uốn thân khi còn non; muốn gốc to thì để một cành thấp mọc thật dài rồi cắt bỏ trước ngày triển lãm.
• Tua nhanh sẽ tự dừng khi đất khô, rễ kín chậu hay dây sắp hằn — đó là lúc cây cần bạn.