Chạm Khắc

Chạm Khắc là ứng dụng điêu khắc bớt vật liệu: khối gỗ, phiến đá chỉ có thể lấy đi, không đắp thêm, không hoàn tác. Mỗi nhát vuốt bóc một lớp — muốn sâu thì phải đục nhiều lớp, và lỡ tay là vết lẹm nằm lại trên tác phẩm.

Thao tác cơ bản

• Vuốt lên khối để đục. Phấn trắng trên mặt phôi là nét mẫu, phần gạch chéo là chỗ phải bỏ đi.
• Bong bóng trên ngón tay báo còn mấy lớp, vừa đủ hay lẹm — thấy “vừa đủ” thì dừng.
• Vuốt nhanh ăn sâu hơn, xong nhanh hơn nhưng dễ hỏng; vuốt chậm ăn nông, an toàn khi sát nét.
• Nút Soi chỗ thừa tô xanh chỗ còn dày, đỏ chỗ đã lẹm. Nút Nghiêng xem cho kéo nghiêng khối dưới đèn để thấy chiều sâu.

Sáu dụng cụ

• Đục bạt: lưỡi phẳng, bóc nền nhanh.
• Đục vũm: lưỡi cong, khoét rãnh tròn, tạo khối cho cánh hoa.
• Mũi nhọn: kẻ rãnh chữ V sâu, hợp khắc nét và khắc đá.
• Dao trổ: cắt đứt thớ gỗ — vết xé chạy tới vết dao là dừng.
• Giũa và giấy ráp: mài gờ, xoá vết đục, đánh bóng mặt gỗ đá.

Chế độ Tác phẩm

Mười lăm tác phẩm mở dần, mỗi cái dạy một điều mới: ván in con cá, khắc nổi hoa thị, khắc chìm sóng nước, đọc thớ gỗ với hoa sen, con dấu chữ khắc ngược, chặn thớ trên gỗ xoan, chim lạc trên đá xanh giòn, dấu âm, mắt gỗ, trái đào cần đánh bóng, ô hoa chạm lộng, đá hoa, tranh in hai ván màu, tượng nghê và rồng mây trên gỗ thớ đan. Được một sao là mở tác phẩm sau.

Xong mỗi tác phẩm là phần nghiệm thu: điểm khớp mẫu, độ mịn, độ nguyên vẹn, kèm bản đồ chỗ lẹm (đỏ) và chỗ còn thừa (xanh) cùng lời nhận xét cụ thể.

Mẹo lên tay

• Thớ gỗ: vuốt cùng chiều mũi tên trên mặt gỗ. Ngược chiều là sợi gỗ bị cạy lên, sứt vào hoa văn.
• Gỗ dễ xé thì rạch dao trổ quanh nét trước, rồi mới bóc nền.
• Quanh mắt gỗ thớ đổi hướng và gỗ cứng hẳn; với thớ đan, mỗi dải một chiều — nhìn mũi tên từng dải.
• Đá giòn: vệt vuốt chuyển vàng, đỏ là đang quá tay. Sát nét thì vuốt chậm.
• Chạm lộng: luôn chừa đường nối với khung; cắt đứt chân là mảnh rơi mất.
• Ván in và con dấu phải khắc ngược như ảnh trong gương. Nền chưa đủ sâu thì in ra còn lem.

Thử thách ngày và xưởng tự do

Mỗi ngày mọi người nhận cùng một phôi, cùng mẫu, cùng chiều thớ; bảng xếp hạng tính theo điểm cao nhất trong ngày, làm lại bao nhiêu lần cũng được và có chuỗi ngày liên tiếp. Sau hai tác phẩm, Xưởng tự do mở ra: chọn phôi gỗ, đá, ván in hay con dấu, phác sẵn hoa văn hoặc để trơn, in thử rồi cất vào Tủ trưng bày.